فصل دوّم احكام ايلاء حدّ اقل زمانى كه با آن ايلاء محقق مىشود 1 - و بايد تحريم در ايلاء ، بر مُولى ، مطلق باشد كه محمول بر تأبيد است يا در مدتى زائد بر چهار ماه باشد ؛ پس در چهار ماه و كمتر ، ايلاء محقّق نمىشود ؛ و همچنين تعليق به فعلى باشد كه محتمل باشد در چهار ماه يا كمتر محقّق شود به احتمالى كه خلافش مورد اطمينان نباشد ، بلكه يمين است و حكم يمين را دارد با شروط آن . و در صورتى كه مدت به نحو يقين يا ظنّ قوى ، بيش از چهار ماه است واقع مىشود ؛ و در صورتى كه مدت را زمان بقاء خودش قرار دهد ، مثل تأبيد ذكرى است ، و همچنين بقاء زيد اگر مورد اطمينان باشد . آيا علم به اكثريت از چهار ماه يا اطمينان ، دخالت در صحّت واقعيّه دارد يا در حكم به صحّت ، و همچنين عدم علم و اطمينان در عدم حكم به صحّت يا عدم صحّت واقعيّه ؟ محل تأمّل است ؛ طريقيّت علم براى حكم به صحّت و عدم ، خالى از وجه نيست . پس اگر بگويد : « و الله لا وطأتك حتى أدخل هذه الدار » و عالم است به اين كه بيش از چهار ماه ترك دخول مىنمايد از روى اختيار ، احتمال حكم به صحّت راجح است ، و مخالفت به دخول اختيارى كشف از عدم صحّت واقعيّه مىنمايد ، مثل اختلاف علم و معلوم در امور غير اختياريه . مدت انتظار در ايلاء 2 - مدت تربّص و انتظار از حين ايلاء يا مرافعه ، چهار ماه است در حرّه و امه و در